Ogłoszenie upadłości konsumenckiej przez członka zarządu spółki w konsekwencji skutkuje umorzeniem zobowiązań dłużnika. Na wstępie należy zaznaczyć, że upadłość konsumencka jest to postępowanie skierowane do osoby fizycznej nieprowadzącej działalności gospodarczej. Zatem z wnioskiem do sądu może wystąpić dłużnik będący członkiem zarządu spółki z ograniczoną odpowiedzialnością lub akcyjnej. Upadłość konsumencka ma na celu umożliwienie wyjście z długów temu, kto stał się niewypłacalny nie wskutek umyślnego działania lub rażącego niedbalstwa. Ustawodawca wprowadził szereg wymogów formalnych jakie trzeba spełnić, aby móc ogłosić upadłość.

Niewypłacalność członka zarządu spółki a upadłość konsumencka

Jednym z podstawowych kryteriów jest niewypłacalność dłużnika jako tzw. przesłanka pozytywna ogłoszenia upadłości konsumenckiej. Definicja niewypłacalności osoby fizycznej została zawarta w art. 11 ustawy prawo upadłościowe. Zgodnie z nią dłużnik staje się niewypłacalny, jeżeli utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych. Domniemywa się także, że dłużnik utracił zdolność do wykonywania swoich wymagalnych zobowiązań pieniężnych, jeżeli opóźnienie w wykonaniu zobowiązań pieniężnych przekracza trzy miesiące. Nie jest bowiem dopuszczalne ogłoszenie upadłości osoby, która jest wypłacalna.

Dla ogłoszenia upadłości konsumenckiej nie ma znaczenia wysokość ani ilość zobowiązań, które nie zostały uregulowane przez osobę zadłużoną. Warto zaznaczyć, że niewypłacalność jest kategorią obiektywną, a nie subiektywnym przeświadczeniem dłużnika o stanie jego niewypłacalności.

Wina umyślna i rażące niedbalstwo w upadłości konsumenckiej członka zarządu spółki

Art. 491 (4) ust. 1 pr. up. przedstawia przesłanki negatywne ogłoszenia upadłości konsumenckiej, które powodują oddalenie wniosku o ogłoszenie upadłości dłużnika. Sąd zobligowany jest do takiego działania, jeżeli dłużnik doprowadził do swojej niewypłacalności lub istotnie zwiększył jej stopień umyślnie lub wskutek rażącego niedbalstwa. Jako winę umyślną należy tu rozumieć sytuację, gdy dana osoba działa w świadomym zamiarze albo przewidując taką możliwość godziła się na nią.

Z punktu widzenia art. 491 (4)  ust. 1 pr. up. znaczenie ma również rażące niedbalstwo, które jest wyższym od zwykłego niedbalstwa stopniem winy nieumyślnej. W kodeksie cywilnym (art. 355 § 1 k.c.) niedbalstwo określa się jako niedołożenie należytej staranności ogólnie wymagalnej w stosunkach danego rodzaju. Natomiast rażące niedbalstwo jest niezachowaniem minimalnych standardów prawidłowego zachowania się w danej sytuacji. O przypisaniu pewnej osobie winy w tej postaci decyduje więc zachowanie się przez nią w określonej sytuacji w sposób odbiegający od miernika staranności minimalnej (Wyrok SN. Sygn. IV CK 151/.03). Rażące niedbalstwo to coś więcej niż brak zachowania zwykłej staranności w działaniu. Wykładnia tego pojęcie powinna uwzględniać kwalifikowaną postać braku zwykłej lub podwyższonej staranności w przewidywaniu skutków działania. Chodzi o takie działanie, które graniczy z umyślnością (Wyrok SN, sygn. V CSK 291/08).

Skutkiem wystąpienia negatywnych przesłanek ogłoszenia upadłości konsumenckiej jest oddalenie przez sąd upadłościowy wniosku o upadłość. Przesłanki te mają charakter bezwzględny, więc nie istnieje możliwość powołania się na klauzule rozsądku – zasady słuszności, czy względy humanitarne.

Całkowicie otwarta upadłość konsumencka mogłaby zostać uznana jako promowanie negatywnego zachowania się społeczeństwa. Dlatego też, sąd upadłościowy powinien badać tzw. moralność płatniczą dłużnika, aby zapobiec celowemu nieregulowaniu zobowiązań.

Instytucja upadłości konsumenckiej została wyposażona w mechanizm zapewniający jej elastyczność, niezbędną w skomplikowanych sytuacjach życiowych. Umożliwia indywidualne rozpatrywanie poszczególnych przypadków w sposób nieskrępowany rygorystycznym brzmieniem przepisów dotyczących przesłanek negatywnych. Jak wynika z treści przepisów dotyczących upadłości konsumenckiej, jest ona nastawiona przede wszystkim na ochronę interesów dłużnika (por. postanowienie Sądu Okręgowego w Toruniu, VIII Wydziału Gospodarczego z dnia 19 września 2016 r., sygn. akt VI Gz 162/16), a jej głównym założeniem jest oddłużenie upadłego.

Inne okoliczności powodujące oddalenie wniosku o upadłość konsumencką członka zarządu

Oprócz wyżej wymienionych warunków występują też inne okoliczności uzasadniające oddalenie wniosku o upadłość konsumencką. Wymienia się tu m.in.:

  • brak wniosku o upadłość przedsiębiorcy/spółki (w kontekście członka zarządu);
  • stwierdzoną prawomocnym wyrokiem skargę pauliańską;
  • umorzenie wcześniej prowadzonego postępowania upadłościowego z innych przyczyn niż na wniosek samego dłużnika.

W odróżnieniu od przesłanek bezwzględnych, ww. warunki mają charakter względny i mimo ich ewentualnego zaistnienia sąd upadłościowy zobligowany jest ogłosić upadłość konsumencką, jeżeli przeprowadzenie postępowania upadłościowego uzasadnione jest względami humanitarnymi lub względami słuszności. Należy zaznaczyć, że są to pojęcia o odrębnym znaczeniu, toteż nie należy ich ze sobą utożsamiać. Względy humanitarne odnoszą się bezpośrednio do danej osoby, zwłaszcza w aspekcie godności człowieka. Względy słuszności natomiast, to powszechnie akceptowane normy moralne i etyczne, obowiązujące wszystkich uczestników życia społecznego (por. postanowienie Sądu Okręgowego w Szczecinie, VIII Wydziału Gospodarczego z dnia 12 listopada 2015 r., sygn. akt VIII Gz 194/15). By dokładniej zrozumieć różnice między względami humanitarnymi a słuszności, można wskazać jako argumenty przemawiające za zastosowaniem tych pierwszych, takie przykłady jak choroba, podeszły wiek, konieczność leczenia, konieczność utrzymania rodziny, depresja czy bezdomność. Jeżeli np. przed wniesieniem wniosku o ogłoszenie upadłości konsumenckiej, osoba dokonywała wszelkich starań, by wyjść z długów, to takie argumenty mogą przemawiać na korzyść dłużnika jako względy słuszności. Dla pozytywnego rozpatrzenia przez sąd upadłościowy wniosku o upadłość, nie jest konieczne jednoczesne wystąpienie względów słuszności i względów humanitarnych.

W przypadku podejmowania starań o uzyskanie oddłużenia w ramach upadłości konsumenckiej przez członka zarządu spółki, sąd jest zobligowany do zweryfikowania tego, czy podmiot, który jest zarządzany przez dłużnika, popadł w stan niewypłacalności. Jeśli występowała tego typu okoliczność, a zadłużony członek zarządu nie składał wniosku o upadłość spółki, to konieczne będzie wykorzystanie klauzul rozsądku w celu uzyskania pozytywnego rezultatu w kontekście postanowienia o ogłoszeniu upadłości konsumenckiej. Należy też dodać, że będzie to miało miejsce również wtedy, gdy członek zarządu spółki stał się niewypłacalny na skutek osobistych problemów finansowych nie mających żadnego związku z firmą.

Popadłeś w długi i szukasz wyjścia dzięki upadłości konsumenckiej?

Nasz zespół stanowią specjaliści z zakresu prawa upadłościowego i restrukturyzacyjnego. Sprawdź jak możemy Ci pomóc!